Bomen snoeien
Bolboom snoeien: wanneer en hoe houd je de kroon mooi rond?
Een bolcatalpa, bolacacia en bolesdoorn lijken op elkaar, maar vragen niet dezelfde snoeibeurt. Bepaal eerst de soort en kies daarna hoeveel er werkelijk af moet.
Kijk vóór een stevige snoei altijd welke soort op de stam is geënt.
Een bolboom hoef je niet automatisch ieder voorjaar kaal te snoeien. Sommige soorten verdragen een stevige snoeibeurt, andere blijven juist het mooist wanneer je alleen dood hout en storende takken verwijdert. De ronde kroon vertelt je dus nog niet wanneer de schaar erin mag.
Snoei een bolboom alleen wanneer de kroon te groot, te dicht of uit vorm raakt. Verwijder eerst dode, beschadigde en schurende takken. Kort daarna alleen de langste uitschieters in. Een bolcatalpa kun je aan het einde van de winter of in het vroege voorjaar terugzetten. Een bolacacia snoei je liever aan het einde van de zomer. Een bolesdoorn snoei je zo weinig mogelijk en niet in het voorjaar.
Eerst dit: een bolboom is geen boomsoort
De naam bolboom zegt iets over de vorm, niet over de soort. Meestal is een compact groeiende cultivar boven op een rechte stam geënt. De hoogte van de stam verandert nauwelijks meer, maar de kroon wordt in de loop van de jaren breder en dichter.
Dat verschil in boomsoort is belangrijk. De oude regel “een bolboom snoei je in april” is te simpel. Voor een bolcatalpa kan het vroege voorjaar een geschikt moment zijn, terwijl een bolesdoorn door zijn sterke sapstroom beter op een ander moment wordt gesnoeid.
Bolcatalpa
Catalpa bignonioides ‘Nana’Kan stevig worden teruggesnoeid, maar dat hoeft niet ieder jaar. Zonder jaarlijkse kaalslag ontstaat een bredere, natuurlijkere parasolkroon.
Herkenning: zeer grote, hartvormige bladeren en dikke jonge twijgen.
Bolacacia
Robinia pseudoacacia ‘Umbraculifera’Geschikt voor lichte vormsnoei of periodiek terugzetten. Snoei liever niet in het voorjaar, omdat de boom na snoei sap kan verliezen.
Herkenning: samengesteld blad met veel kleine, ovale deelblaadjes.
Bolesdoorn
Acer platanoides ‘Globosum’Heeft van nature een compacte kroon en vraagt meestal weinig snoei. Verwijder alleen storende takken wanneer de kroon te breed wordt.
Herkenning: handvormig esdoornblad en een dichte kroon die later breder wordt.
Bolplataan
Platanus × hispanica ‘Alphen’s Globe’Verdraagt vormsnoei en periodiek terugzetten goed. Houd rekening met sterke nieuwe scheuten na een zware snoeibeurt.
Herkenning: groot gelobd blad en een oudere bast die in platen afschilfert.
Snoei dan niet meteen alle takken kort. Zoek het plantenlabel op of vergelijk blad, bast en vertakking. De verkeerde snoeiperiode kan leiden tot bloeden, vorstschade of een kroon die onnodig veel waterloten maakt.
Moet je een bolboom eigenlijk snoeien?
Niet per se. Een gezonde bolboom vormt van nature al een compacte kroon. Zonder jaarlijkse snoei wordt de kroon meestal groter en wat losser, maar dat is niet direct een probleem.
Snoeien is vooral zinvol wanneer:
- takken tegen een gevel, dakgoot of raam groeien;
- de kroon te laag boven een pad of terras hangt;
- takken elkaar kruisen of tegen elkaar schuren;
- er dood, gebroken of ziek hout in de kroon zit;
- enkele lange scheuten de bolvorm sterk verstoren;
- de kroon zo dicht is dat veel dun en zwak hout ontstaat.
Laat de boom met rust wanneer de kroon gezond en passend van formaat is. Jaarlijks hard snoeien omdat de boom toevallig een bolvorm heeft, veroorzaakt vaak juist veel snelle scheuten en steeds meer onderhoud.
Wanneer kun je een bolboom snoeien?
Bolcatalpa snoeien
Snoei een bolcatalpa op een droge, vorstvrije dag aan het einde van de winter of in het vroege voorjaar. Wacht wanneer nog stevige nachtvorst wordt verwacht. Wil je alleen één gebroken of storende tak verwijderen, dan is een volledige jaarlijkse kaalslag niet nodig.
Bolacacia snoeien
Snoei een bolacacia bij voorkeur aan het einde van de zomer of in de vroege herfst. Dan kun je de kroon uitdunnen, uitschieters terugnemen of een bestaande knotvorm opnieuw terugzetten. Verwijder ook lange scheuten vanuit de stam of wortels. Die zijn vaak afkomstig van de onderstam.
Bolesdoorn snoeien
Een bolesdoorn hoef je meestal niet jaarlijks te snoeien. Wordt hij te breed, verwijder dan tussen juli en november enkele storende takken. Vermijd het voorjaar, want esdoorns kunnen dan door de sterke sapstroom flink bloeden.
Bolplataan snoeien
Een bolplataan verdraagt een stevige snoeibeurt. Werk bij voorkeur in de rustperiode en niet tijdens stevige vorst. Bedenk dat hard snoeien krachtige nieuwe scheuten oproept. Wie de kroon ieder jaar volledig terugzet, kiest dus ook voor jaarlijks onderhoud.
Drie manieren om een bolboom te snoeien
Bepaal vóór het snoeien wat je wilt bereiken. De meeste fouten ontstaan wanneer zonder plan overal ongeveer evenveel wordt afgeknipt.
Verwijder dood, beschadigd, schurend en naar binnen groeiend hout. Laat de buitenkant van een gezonde kroon verder met rust.
Kort alleen lange uitschieters terug tot een naar buiten gerichte knop of een goed geplaatste zijtak.
Alleen voor soorten en kronen die dit verdragen. Werk terug naar bestaande snoeipunten en beschadig de entplaats niet.
Stappenplan: een bolboom in vorm snoeien
Probeer de buitenkant niet als een haag rond te scheren. Door tak voor tak te kiezen, blijft de kroon luchtiger en ziet hij er na het uitlopen natuurlijker uit.
Waar maak je de snoeisnede?
Een dunne tak kort je ongeveer een halve centimeter boven een gezonde knop in. Kies bij voorkeur een knop die van het midden van de kroon af wijst. De nieuwe scheut groeit dan naar buiten en niet dwars door de kroon.
Verwijder je een volledige tak, knip of zaag dan net buiten de takkraag. Dit is de lichte verdikking waar een tak aan de stam of een dikkere tak vastzit. Zaag niet vlak langs de stam en laat ook geen lange kapstok achter.
Een zware tak zaag je in delen. Maak eerst een kleine ondersnede, zaag de tak iets verder naar buiten van boven door en verwijder pas daarna het korte restant. Zo voorkom je dat een vallende tak een lange strook bast losscheurt.
De entplaats: het kwetsbare punt van een bolboom
Bij veel bolbomen is de kroon op een andere onderstam geënt. Bovenaan de rechte stam zie je vaak een verdikking of overgang. Vanuit dit punt groeien de takken van de bolvormige cultivar.
Beschadig deze overgang niet en probeer de kroon niet lager op de stam te zetten. Wanneer je de geënte kroon verwijdert, groeit uit de overgebleven stam niet vanzelf een nieuwe bolboom.
Scheuten die onder de entplaats ontstaan, horen meestal bij de onderstam. Ze kunnen veel harder groeien dan de gewenste kroon. Verwijder zulke scheuten dicht bij hun oorsprong, zonder de bast van de stam te beschadigen.
Hoeveel mag je in één keer verwijderen?
Bij lichte onderhoudssnoei is minder vrijwel altijd beter. Verwijder bij een gezonde volwassen bolboom bij voorkeur niet meer dan ongeveer een vijfde van de levende kroon in één snoeibeurt.
Een boom die bewust en regelmatig wordt geknot, vormt een uitzondering. Daarbij worden jonge scheuten teruggezet tot de bestaande knotpunten. Begin niet zonder meer met zo’n snoeiregime bij een oude boom die jarenlang vrij heeft gegroeid. De takken en snoeiwonden zijn dan veel groter.
Is de kroon jarenlang verwaarloosd, verdeel het herstel dan eventueel over twee of drie snoeimomenten. Daarmee voorkom je een explosie van waterloten en blijft voldoende blad over voor de conditie van de boom.
Veelgemaakte fouten bij een bolboom snoeien
Iedere bolboom in april snoeien
April kan voor een bolcatalpa bruikbaar zijn, maar is geen universele snoeimaand. Een bolacacia en bolesdoorn vragen een ander moment.
De kroon ieder jaar volledig kaalzetten
Daarmee maak je van snoeien een jaarlijks terugkerende noodzaak. De boom reageert vaak met veel lange scheuten die dicht naast elkaar groeien.
Lange stompen laten staan
Stompen sterven terug en herstellen slecht. Verwijder een tak bij de takkraag of kort hem terug tot een levende zijtak of knop. Alleen bij een bestaande knotvorm werk je terug naar gevormde knotpunten.
De entplaats beschadigen
De overgang tussen stam en kroon is niet de plek om alle takken diep weg te zagen. Ernstige schade kan de volledige kroon verzwakken.
Wondpasta gebruiken na iedere snoeibeurt
Een nette snoeiwond hoeft normaal gesproken niet te worden dichtgesmeerd. Een correcte snoeisnede, passend moment en schoon gereedschap zijn belangrijker.
Welk gereedschap heb je nodig?
Voor dunne, levende twijgen die gemakkelijk tussen de messen passen.
Voor takken waarbij een gewone snoeischaar te veel kracht vraagt.
Voor dikkere takken die niet veilig met een takkenschaar kunnen worden geknipt.
Stevige handschoenen en een veiligheidsbril bij stugge takken en zaagwerk.
Gebruik bij levende takken bij voorkeur een scherpe bypass-snoeischaar. Houd het gereedschap schoon en reinig de messen extra zorgvuldig wanneer je mogelijk ziek hout hebt verwijderd.
Reik niet ver opzij vanaf een ladder en zaag geen zware takken boven je hoofd. Bij dikke takken, een beschadigde entplaats of een grote kroon boven een terras is een boomverzorger de veiligste keuze.
Wat doe je na het snoeien?
Een gevestigde, gezonde bolboom heeft na een normale snoeibeurt meestal geen bijzondere behandeling nodig. Geef bij langdurige droogte ruim water, vooral wanneer de boom jong of recent geplant is. Een laag organische mulch helpt vocht vasthouden, maar houd de stamvoet vrij.
Bemest niet automatisch zwaar na een sterke snoei. Veel stikstof kan juist extra lange, zachte scheuten veroorzaken. Controleer later in het groeiseizoen of de nieuwe takken goed verdeeld ontstaan.
Veelgestelde vragen over bolbomen snoeien
Kun je een bolboom helemaal terugsnoeien?
Dat kan bij bepaalde soorten en bij bomen die al als knotvorm worden onderhouden. Doe dit niet automatisch bij iedere bolboom. Een bolesdoorn vraagt doorgaans minimale snoei, terwijl een bolcatalpa of bolplataan een sterkere snoei beter verdraagt.
Hoe houd je een bolboom klein?
Kort uitschieters selectief terug en voorkom dat de kroon jarenlang te groot wordt voordat je ingrijpt. Houd er rekening mee dat iedere zware snoei krachtige nieuwe groei oproept.
Waarom krijgt mijn bolboom zoveel rechte scheuten?
Dit zijn waarschijnlijk waterloten die na een zware snoeibeurt ontstaan. Kies enkele goed geplaatste scheuten voor de nieuwe kroon en verwijder de overtollige scheuten geleidelijk.
Mag ik scheuten op de stam verwijderen?
Ja. Scheuten onder de entplaats zijn meestal afkomstig van de onderstam. Verwijder ze dicht bij hun oorsprong zonder de bast van de stam te beschadigen.
Kun je een bolboom met een heggenschaar snoeien?
Het kan bij heel dunne jonge groei, maar selectief knippen met een snoeischaar geeft meestal een gezondere kroon. Met een heggenschaar wordt vooral de buitenste laag steeds dichter.
Moet je een bolboom ieder jaar snoeien?
Nee. De frequentie hangt af van de soort, beschikbare ruimte en gewenste vorm. Een bolesdoorn kan jarenlang zonder snoei, terwijl een strak onderhouden bolcatalpa vaker aandacht vraagt.
Kun je een bolboom snoeien als het vriest?
Stel een stevige snoeibeurt uit bij vorst. Bevroren hout is brosser en verse snoeiwonden kunnen door strenge kou beschadigen. Kies een droge, vorstvrije dag.