Bolbomen
Bolboompjes op stam: snoeien en onderhoud
Een bolboompje op stam is ideaal wanneer je wel een echte boom wilt, maar geen enorme kroon. Met de juiste snoei en een beetje onderhoud blijft de kroon compact, gezond en mooi in vorm.
Niet iedere bolboom wordt hetzelfde gesnoeid. Controleer daarom eerst welke soort je hebt voordat je de kroon stevig terugknipt.
Bolboompjes op stam zie je veel in voortuinen, langs opritten en op plekken waar weinig ruimte is voor een grote boom. De kroon begint op een vaste hoogte en vormt daarboven een compacte bol. Dat betekent echter niet dat ieder bolboompje vanzelf klein en perfect rond blijft. Sommige soorten worden regelmatig stevig teruggesnoeid, terwijl andere bolbomen juist nauwelijks snoei nodig hebben.
Een bolboompje op stam snoei je afhankelijk van de boomsoort om de kroon compact, gezond en in vorm te houden. Een bolcatalpa kan bijvoorbeeld regelmatig sterk worden teruggesnoeid, terwijl een bolesdoorn veel minder snoei nodig heeft en bovendien een ander snoeimoment heeft. Verwijder bij iedere bolboom dood, beschadigd en kruisend hout en beschadig nooit het entpunt bovenaan de stam.
Wat is een bolboompje op stam?
Een bolboom is meestal een boom waarbij een compact groeiende cultivar boven op een rechte onderstam is geënt. Op de plek waar onderstam en kroon bij elkaar komen zit het entpunt. Vanaf dit punt groeit de kroon verder.
Dat verklaart meteen waarom veel bolboompjes zo geschikt zijn voor kleinere tuinen. De stamhoogte verandert na aanplant nauwelijks meer; vooral de kroon wordt in de loop der jaren groter en breder. Hoe groot die kroon uiteindelijk wordt, verschilt sterk per soort.
Een bolboom geeft hoogte en structuur zonder meteen de afmetingen van een grote vrijuit groeiende boom te bereiken.
De bolvormige kroon begint meestal bij het entpunt bovenaan een rechte onderstam.
Sommige bolbomen kun je stevig terugzetten, terwijl andere alleen lichte onderhoudssnoei nodig hebben.
Wordt de stam van een bolboom nog hoger?
Bij een geënte bolboom blijft de hoogte waarop de kroon begint in principe ongeveer gelijk. De onderstam groeit wel in dikte, maar het entpunt schuift niet ieder jaar verder omhoog. Koop je bijvoorbeeld een bolboom waarvan de kroon op ongeveer twee meter hoogte begint, dan zal dat later niet ineens vier meter worden.
De kroon kan daarentegen wel flink groeien. Een jong bolboompje dat bij aankoop heel compact lijkt, kan zonder snoei na enkele jaren een behoorlijk brede kroon krijgen. Kijk bij aanschaf daarom niet alleen naar de huidige afmetingen, maar ook naar de uiteindelijke kroonbreedte van de soort.
Welke soorten bolboompjes op stam zijn er?
Er bestaan verschillende bomen die als bolvorm op stam worden aangeboden. Ze lijken qua vorm misschien op elkaar, maar verschillen in groeikracht, blad, uiteindelijke kroonbreedte én snoeibehoefte.
Bolcatalpa
De Catalpa bignonioides ‘Nana’ is een van de bekendste bolbomen. Hij vormt grote bladeren en een dichte ronde kroon. De boom kan regelmatig stevig worden teruggesnoeid wanneer je de kroon compact wilt houden.
Meer weten? Bekijk alles over Catalpa snoeien.
Bolesdoorn
De bolesdoorn vormt van nature een compacte kroon die later breder kan worden. Deze boom hoeft niet standaard ieder jaar sterk te worden teruggesnoeid. Let bovendien goed op het snoeimoment vanwege de vroege sapstroom.
Meer weten? Bekijk alles over esdoorn snoeien.
Bolacacia
De bolacacia wordt veel gebruikt in kleinere tuinen en langs opritten. De kroon kan door snoei compact worden gehouden. Zonder regelmatige snoei wordt de bol in de loop der jaren steeds groter.
Tip: bepaal vooraf hoe groot je de kroon uiteindelijk wilt laten worden.
Andere bolvormen
Ook andere boomsoorten worden in een compacte bolvorm gekweekt of op stam aangeboden. De naam ‘bolboom’ zegt daarom vooral iets over de groeivorm en niet over één specifieke boomsoort.
Belangrijk: achterhaal altijd eerst de soort voordat je gaat snoeien.
Hoe snoei je een bolboompje op stam?
Hoe sterk je een bolboom snoeit hangt af van de soort en van de gewenste kroon. Bij soorten die goed tegen terugzetten kunnen, worden lange scheuten regelmatig teruggesnoeid richting de basis van de kroon. Vanuit de overgebleven delen ontstaan daarna nieuwe scheuten die samen opnieuw een compacte bol vormen.
Wil je een grotere en natuurlijkere kroon? Dan hoef je niet automatisch ieder jaar alles kort te zetten. Je kunt de kroon ook gericht uitdunnen en alleen takken verwijderen die te lang, beschadigd, dood of verkeerd geplaatst zijn.
Zaag of knip nooit zomaar in de verdikking waar de kroon op de stam is geënt. Beschadiging van het entpunt kan de boom blijvend verzwakken. Snoei de takken die vanuit de kroon groeien en laat de verbinding tussen kroon en onderstam intact.
| Situatie | Wat doe je? | Hoe sterk? |
|---|---|---|
| Kroon wordt te groot | Kort geschikte soorten gericht terug en herstel de compacte kroonvorm. | Soortafhankelijk |
| Dode tak | Verwijder de tak netjes tot aan gezond hout. | Verwijderen |
| Kruisende takken | Verwijder één van de takken voordat ze tegen elkaar gaan schuren. | Gericht |
| Scheut vanuit de stam | Verwijder ongewenste scheuten onder het entpunt. | Volledig |
| Mooie gezonde kroon | Snoei alleen wanneer de soort of gewenste vorm daar aanleiding toe geeft. | Niet onnodig |
Wanneer snoei je een bolboom?
Er bestaat geen snoeimaand die voor iedere bolboom geldt. Voor verschillende bekende bolvormen ligt de belangrijkste snoeibeurt rond het einde van de winter of het begin van het voorjaar, maar er zijn belangrijke uitzonderingen.
Een bolcatalpa wordt vaak aan het einde van de winter of vroeg in het voorjaar teruggesnoeid, wanneer de zwaarste vorst voorbij is en voordat de nieuwe groei goed op gang komt. Bij een bolesdoorn moet je juist rekening houden met de vroege sapstroom en is stevig snoeien in het voorjaar geen goed standaardadvies.
Kijk daarom altijd eerst op de specifieke snoeipagina van de boom. Via de snoeikalender kun je daarnaast per maand bekijken welke snoeiklussen op dat moment spelen.
| Bolboom | Snoeiwijze | Belangrijk | Meer informatie |
|---|---|---|---|
| Bolcatalpa | Kan regelmatig stevig worden teruggesnoeid. | Snoei bij voorkeur wanneer zware vorst voorbij is. | Catalpa snoeien |
| Bolesdoorn | Meestal weinig snoei nodig. | Niet standaard in het vroege voorjaar snoeien vanwege de sapstroom. | Esdoorn snoeien |
| Bolacacia | Kan worden teruggesnoeid om de kroon compact te houden. | Laat de entplaats intact. | Bolboom snoeien |
| Onbekende bolboom | Niet direct stevig terugsnoeien. | Bepaal eerst welke boomsoort je hebt. | Bomen snoeien |
Moet je een bolboompje ieder jaar snoeien?
Nee. Hoe vaak snoeien nodig is, hangt af van de boomsoort én van hoe groot je de kroon wilt laten worden. Bij een bolcatalpa of bolacacia kun je regelmatig snoeien om een kleine compacte kroon te behouden. Laat je een snoeibeurt een jaar of langer achterwege, dan wordt de kroon doorgaans groter.
Dat is niet automatisch een probleem. Een bolboom hoeft niet ieder jaar exact dezelfde afmetingen te hebben. Zolang er voldoende ruimte is, kun je sommige soorten een wat natuurlijkere en grotere kroon laten ontwikkelen.
Bolboompje snoeien in 6 stappen
Welk gereedschap gebruik je voor een bolboom?
Voor het snoeien van een bolboompje heb je meestal geen zwaar gereedschap nodig. Met een scherpe snoeischaar verwijder je dunne jonge scheuten. Voor stevigere takken gebruik je een takkenschaar.
Zijn er dikkere oude takken ontstaan doordat de boom lange tijd niet is onderhouden, dan kan een snoeizaag nodig zijn. Een kettingzaag is bij een normaal onderhouden klein bolboompje zelden nodig en vraagt bovendien om veel meer veiligheidsmaatregelen.
| Dikte / klus | Gereedschap | Waarvoor? |
|---|---|---|
| Dunne scheuten | Snoeischaar | Nauwkeurig terugknippen van jonge takken. |
| Stevige takken | Takkenschaar | Meer kracht zonder de tak te forceren. |
| Dikke oude tak | Snoeizaag | Netjes verwijderen van hout dat te dik is om te knippen. |
| Normale vormsnoei | Geen kettingzaag nodig | Werk liever gecontroleerd met lichter snoeigereedschap. |
Onderhoud van een bolboompje op stam
Goed onderhoud bestaat uit meer dan alleen snoeien. Vooral jonge en pas geplante bolbomen hebben aandacht nodig bij droogte. Geef liever af en toe voldoende water zodat de bodem rond de wortels goed vochtig wordt dan iedere dag slechts een klein beetje.
Controleer daarnaast de stam en het entpunt. Scheuten die vanuit de stam of onder het entpunt verschijnen horen meestal bij de onderstam en niet bij de gewenste bolkroon. Verwijder deze scheuten voordat ze groot worden.
Heeft de boom nog boompalen? Controleer dan of de boomband niet in de stam snijdt. Een boompaal is bedoeld om een jonge boom tijdelijk te ondersteunen en hoort niet jarenlang strak tegen de stam te blijven zitten.
Let vooral bij jonge bomen en tijdens langere droge periodes op voldoende vocht rond de wortelzone.
Haal ongewenste uitlopers onder het entpunt weg zodat de energie naar de bolkroon gaat.
Bekijk de kroon op dood hout, beschadigingen, schurende takken en afwijkende groei.
Waarom verliest een bolboom zijn vorm?
De ronde kroon van een bolboom betekent niet altijd dat iedere tak precies even lang blijft. Naarmate de boom groeit kunnen bepaalde scheuten veel sterker uitlopen dan andere. Ook licht, wind, beschadiging en eerdere snoei beïnvloeden de vorm.
Een kleine afwijking hoeft niet direct te worden gecorrigeerd. Wil je een strakke bol houden, bekijk de boom dan eerst van verschillende kanten en kort alleen de takken in die duidelijk buiten de gewenste kroon vallen. Bij soorten die jaarlijks worden teruggezet ontstaat de bolvorm opnieuw vanuit de nieuwe scheuten.
Veelgemaakte fouten bij bolboompjes
De grootste fout is aannemen dat iedere bolboom hetzelfde moet worden behandeld. Vooral het verschil tussen bijvoorbeeld een bolcatalpa en een bolesdoorn is belangrijk. Waar de ene boom stevige periodieke snoei goed verdraagt, vraagt de andere juist om een veel terughoudender aanpak.
| Fout | Wat kan er misgaan? | Beter doen |
|---|---|---|
| Iedere bolboom hetzelfde snoeien | Je snoeit op het verkeerde moment of veel sterker dan nodig. | Bepaal eerst de boomsoort. |
| In het entpunt zagen | De verbinding tussen kroon en onderstam raakt beschadigd. | Snoei alleen de takken die vanuit de kroon groeien. |
| Stamscheuten laten doorgroeien | De onderstam ontwikkelt ongewenste takken onder de bol. | Verwijder deze scheuten zo vroeg mogelijk. |
| Bot gereedschap gebruiken | Takken worden gekneusd of rafelig afgesneden. | Gebruik een scherpe snoei- of takkenschaar. |
| Blind ieder jaar knotten | Sommige bolbomen hebben zo’n zware snoei helemaal niet nodig. | Stem de snoei af op soort en gewenste kroon. |
| Boompaal laten ingroeien | Band of paal kan de dikker wordende stam beschadigen. | Controleer de bevestiging regelmatig en verwijder tijdelijke steun wanneer die niet meer nodig is. |
Bolboompje te groot geworden: wat nu?
Is de kroon jarenlang niet gesnoeid en inmiddels veel groter dan gewenst? Pak dan niet automatisch de zaag om alle dikke takken tegelijk terug te zetten. Bepaal eerst welke soort bolboom je hebt en of deze sterke verjongingssnoei goed verdraagt.
Bij een bolcatalpa kun je de kroon doorgaans behoorlijk sterk terugzetten. Andere soorten, zoals een bolesdoorn, vragen een voorzichtigere aanpak en een passend snoeimoment. Bekijk daarom eerst de uitgebreide pagina over bolboom snoeien of de specifieke snoeigids van de betreffende boom.
Snoei een onbekend bolboompje niet direct volledig kaal. Kijk naar blad, schors, knoppen en de vorm van de kroon en probeer eerst de soort vast te stellen. Daarmee voorkom je dat je een boom behandelt alsof het een bolcatalpa is terwijl hij een totaal andere snoeibehoefte heeft.