Catalpa
Catalpa soorten: welke zijn er?
Van de grote gewone Catalpa tot de compacte bolcatalpa en varianten met geel of paars blad: er zijn verschillende soorten en cultivars met ieder hun eigen groeivorm.
Kies niet alleen op uiterlijk. Een gewone Catalpa kan uitgroeien tot een forse boom, terwijl Catalpa bignonioides ‘Nana’ juist bekendstaat als compacte bolvorm.
Catalpa’s vallen direct op door hun grote hartvormige bladeren en vaak brede kroon. Toch is de ene Catalpa de andere niet. De gewone Catalpa kan uitgroeien tot een forse boom, terwijl de bekende bolcatalpa veel compacter blijft. Daarnaast bestaan er soorten en cultivars met opvallend geel of donkerpaars jong blad. Welke Catalpa bij jouw tuin past, hangt daarom vooral af van de beschikbare ruimte en de groeivorm die je zoekt.
Bekende Catalpa’s zijn Catalpa bignonioides, Catalpa bignonioides ‘Nana’, Catalpa bignonioides ‘Aurea’, Catalpa speciosa en Catalpa × erubescens ‘Purpurea’. De gewone Catalpa en Catalpa speciosa worden grote bomen, terwijl ‘Nana’ een compacte vorm is die vaak op stam wordt geënt. ‘Aurea’ valt op door geel blad en ‘Purpurea’ door de donkere jonge scheuten en bladeren.
Zijn er verschillende soorten Catalpa?
Ja. Catalpa is een geslacht met meerdere boomsoorten en daarnaast bestaan er verschillende cultivars. In Nederlandse tuinen kom je vooral varianten tegen van Catalpa bignonioides, waaronder de bekende bolcatalpa ‘Nana’.
Het verschil tussen de soorten zit niet alleen in de kleur of vorm van het blad. Vooral de uiteindelijke afmetingen zijn belangrijk. Een grote Catalpa kan een flinke kroon ontwikkelen, terwijl een bolcatalpa juist wordt gekozen voor kleinere tuinen, voortuinen en opritten.
De gewone Catalpa groeit uit tot een echte boom met een brede kroon en grote bladeren.
‘Nana’ blijft veel compacter en wordt meestal als bolboom op een rechte stam aangeboden.
Er bestaan varianten met geel of donkerpaars jong blad voor extra kleur in de tuin.
Bekende Catalpa soorten en cultivars
Onderstaande Catalpa’s verschillen duidelijk in afmetingen, uitstraling en toepassing. Let bij aankoop daarom altijd op de volledige botanische naam en niet alleen op het woord Catalpa op het plantenlabel.
Catalpa bignonioides
Dit is de bekende gewone Catalpa, ook wel trompetboom genoemd. Hij vormt een brede kroon met zeer grote, hartvormige groene bladeren. In de zomer kunnen opvallende witte bloemen verschijnen, gevolgd door lange peulachtige vruchten.
Geschikt voor: middelgrote tot grote tuinen waar voldoende ruimte is voor een brede volwassen kroon.
Catalpa bignonioides ‘Nana’
De bekende bolcatalpa. ‘Nana’ is van zichzelf een compacte vorm en wordt meestal geënt op een hoge stam. Daardoor ontstaat de bekende ronde kroon die je vaak in voortuinen ziet.
Geschikt voor: kleinere tuinen, voortuinen en plekken waar een gewone Catalpa te groot wordt.
Catalpa bignonioides ‘Aurea’
‘Aurea’ valt vooral op door het goudgele jonge blad. Later in het seizoen verkleurt het blad meer richting geelgroen of groen. De boom heeft dezelfde opvallend grote bladstructuur die kenmerkend is voor Catalpa.
Geschikt voor: tuinen waar je behalve een forse bladplant ook extra kleur in de kroon wilt.
Catalpa × erubescens ‘Purpurea’
Deze Catalpa heeft donkerpaars tot bijna zwartpaars jong blad en donkere jonge scheuten. Naarmate het seizoen vordert wordt het blad groener. De boom kan uiteindelijk flink groot worden.
Geschikt voor: grotere tuinen waar ruimte is voor een opvallende bladboom.
Catalpa speciosa
Catalpa speciosa wordt ook wel de noordelijke Catalpa genoemd. Het is een forse, sterk groeiende bladverliezende boom met grote hartvormige bladeren, witte bloemen en lange zaadpeulen.
Geschikt voor: grote tuinen en locaties waar een flinke volwassen boom geen probleem vormt.
Andere Catalpa’s
Naast bovenstaande soorten bestaan er nog andere Catalpa-soorten en cultivars. Voor de meeste Nederlandse tuinen zijn vooral de gewone Catalpa, bolcatalpa en enkele opvallende bladvarianten relevant.
Belangrijk: controleer altijd de volwassen hoogte en breedte voordat je een exemplaar plant.
Wat is het verschil tussen Catalpa soorten?
Het grootste praktische verschil is de uiteindelijke grootte. De naam Catalpa alleen zegt weinig over hoeveel ruimte de boom later nodig heeft. Een jonge gewone Catalpa en een jonge bolcatalpa kunnen in het tuincentrum allebei overzichtelijk lijken, maar ontwikkelen zich daarna totaal anders.
| Catalpa | Groeivorm | Opvallend kenmerk | Ruimte nodig |
|---|---|---|---|
| Catalpa bignonioides | Grote boom | Grote groene bladeren, bloemen en lange peulen. | Veel |
| C. bignonioides ‘Nana’ | Compacte bol | Dichte ronde kroon, vaak geënt op stam. | Beperkt tot gemiddeld |
| C. bignonioides ‘Aurea’ | Middelgrote boom | Goudgeel jong blad. | Gemiddeld tot veel |
| C. × erubescens ‘Purpurea’ | Grote boom | Donkerpaars jong blad en donkere scheuten. | Veel |
| Catalpa speciosa | Grote boom | Forse groei, grote bladeren en witte bloemen. | Veel |
Wat is het verschil tussen een Catalpa en bolcatalpa?
De gewone Catalpa en de bolcatalpa worden nogal eens door elkaar gehaald. Toch zijn ze behoorlijk verschillend. Een gewone Catalpa bignonioides groeit uit tot een brede echte boom. De bolcatalpa Catalpa bignonioides ‘Nana’ is een compacte cultivar die meestal op een rechte stam wordt geënt.
Bij een bolcatalpa ligt de hoogte waarop de kroon begint daardoor vrijwel vast. De stam wordt in de loop der jaren wel dikker, maar het entpunt gaat niet steeds verder omhoog. De kroon zelf groeit natuurlijk wel en kan zonder snoei steeds breder worden.
Een bolcatalpa is een aparte compacte cultivar. Je maakt dus niet simpelweg een gewone Catalpa tot bolcatalpa door hem jaarlijks rond te snoeien. Controleer bij aankoop altijd of op het label Catalpa bignonioides ‘Nana’ staat.
Bloeit een bolcatalpa?
De gewone Catalpa staat bekend om zijn witte bloemen en lange peulachtige vruchten. De bolvorm ‘Nana’ wordt juist vooral gekweekt vanwege zijn compacte kroon en grote bladeren en bloeit doorgaans nauwelijks of niet.
Vind je juist de bloemen aantrekkelijk? Dan ligt een gewone Catalpa of een andere bloeiende soort meer voor de hand. Zoek je vooral een compacte bladboom met een ronde kroon, dan is de bolcatalpa logischer.
Welke Catalpa is geschikt voor een kleine tuin?
Voor een kleine tuin is Catalpa bignonioides ‘Nana’ meestal de meest logische keuze. De kroon blijft compacter en kan met snoei bovendien relatief klein worden gehouden. De gewone Catalpa en Catalpa speciosa vragen aanzienlijk meer ruimte.
Houd ook bij een bolcatalpa rekening met de breedte van de kroon. Klein betekent niet dat de boom nauwelijks ruimte inneemt. Een oudere bolcatalpa kan zonder regelmatige snoei een behoorlijke ronde kroon ontwikkelen.
Kies bij beperkte ruimte eerder voor ‘Nana’ dan voor een gewone Catalpa.
Zet de boom op een plek waar het grote blad en de steeds bredere kroon voldoende ruimte krijgen.
Een bolcatalpa kan met gerichte snoei veel compacter worden gehouden dan de grote boomvormen.
Hoe snel groeit een Catalpa?
Catalpa’s kunnen behoorlijk krachtig groeien wanneer ze goed staan. Vooral bij een gewone Catalpa kunnen jonge scheuten in één groeiseizoen flink langer worden. Ook een sterk teruggesnoeide bolcatalpa kan in het voorjaar en de zomer opnieuw lange scheuten produceren.
Dat snelle herstel is een van de redenen waarom een bolcatalpa regelmatig stevig kan worden teruggesnoeid. De boom maakt daarna opnieuw een volle kroon met grote bladeren.
Moet je iedere Catalpa hetzelfde snoeien?
Nee. Dat is juist een van de belangrijkste verschillen tussen de soorten. De bekende bolcatalpa wordt vaak sterk teruggesnoeid om de kroon compact te houden. Bij een grote gewone Catalpa is zo’n jaarlijkse harde snoei helemaal niet automatisch nodig.
Heb je een Catalpa in de tuin? Bekijk dan eerst de uitgebreide pagina over Catalpa snoeien. Heb je specifiek een bolvorm, dan vind je daarnaast handige informatie bij bolboom snoeien en het artikel over bolboompjes op stam.
| Type Catalpa | Snoeibehoefte | Praktisch advies |
|---|---|---|
| Bolcatalpa ‘Nana’ | Goed terug te snoeien | Regelmatig terugsnoeien wanneer je een compacte kroon wilt behouden. |
| Gewone Catalpa | Beperkt | Vooral kroonopbouw, beschadigd hout en gerichte vormcorrecties. |
| Catalpa ‘Aurea’ | Doelafhankelijk | Kan worden gesnoeid voor vorm of grote jonge bladeren, maar hoeft niet standaard jaarlijks hard terug. |
| Catalpa ‘Purpurea’ | Doelafhankelijk | Laat voldoende ruimte voor de natuurlijke boomvorm en snoei alleen met een duidelijk doel. |
| Catalpa speciosa | Beperkt | Niet behandelen alsof het een jaarlijks te knotten bolcatalpa is. |
Wanneer snoei je een Catalpa?
Voor een bolcatalpa wordt vaak het einde van de winter of het vroege voorjaar gekozen, wanneer de zwaarste vorst voorbij is en voordat de nieuwe bladgroei echt op gang komt. De precieze snoei hangt echter af van het type Catalpa en het doel van de ingreep.
Via de snoeikalender kun je per maand bekijken welke werkzaamheden geschikt zijn. Kijk voor de daadwerkelijke snoei altijd ook op de specifieke pagina over Catalpa snoeien.
Wil je een bolcatalpa sterk terugsnoeien? Kies dan liever een droge, vorstvrije periode. In maart ligt voor veel bolcatalpa’s een logisch moment, zolang het weer geschikt is en de nieuwe groei nog niet ver ontwikkeld is.
Welk gereedschap gebruik je voor een Catalpa?
Het benodigde gereedschap hangt vooral af van de dikte van de takken. Voor jonge scheuten is een scherpe snoeischaar voldoende. Stevigere takken knip je makkelijker met een takkenschaar.
Bij een oudere Catalpa kunnen takken veel dikker worden. Dan kan een snoeizaag nodig zijn. Een kettingzaag is alleen geschikt voor zwaar hout dat vanaf een veilige positie kan worden verwijderd. Grote en hoge takken laat je beter door een boomverzorger beoordelen.
| Klus | Gereedschap | Wanneer? |
|---|---|---|
| Jonge dunne scheut | Snoeischaar | Voor kleine vormcorrecties en jonge groei. |
| Stevige tak | Takkenschaar | Wanneer de tak te dik is voor een gewone snoeischaar. |
| Dikke oude tak | Snoeizaag | Voor hout dat niet meer netjes kan worden geknipt. |
| Zwaar boomwerk | Kettingzaag | Alleen wanneer zwaar hout veilig bereikbaar is. |
| Hoge zware tak | Boomverzorger | Wanneer valrichting, hoogte of gewicht risico oplevert. |
Welke Catalpa moet je kiezen?
Begin bij de hoeveelheid ruimte die je hebt. In een grote tuin kun je kiezen voor een gewone Catalpa of andere forse boomvorm. In een kleine voortuin ligt een bolcatalpa veel meer voor de hand. Wil je juist opvallend gekleurd blad, dan zijn ‘Aurea’ en ‘Purpurea’ interessante varianten.
| Wat zoek je? | Geschikte Catalpa | Waarom? |
|---|---|---|
| Klassieke Catalpa | Catalpa bignonioides | De bekende grote boom met enorme bladeren, bloemen en lange peulen. |
| Compacte bolboom | C. bignonioides ‘Nana’ | Compacte ronde kroon en geschikt voor kleinere tuinen. |
| Geel blad | C. bignonioides ‘Aurea’ | Jonge bladeren lopen opvallend goudgeel uit. |
| Paars jong blad | C. × erubescens ‘Purpurea’ | Donkerpaarse jonge bladeren en scheuten geven extra contrast. |
| Zeer grote Catalpa | Catalpa speciosa | Krachtige grote boom voor locaties met veel ruimte. |
Catalpa herkennen aan blad en vruchten
De grote bladeren maken een Catalpa relatief eenvoudig te herkennen. Ze zijn vaak breed en hartvormig en kunnen een opvallend tropisch uiterlijk geven. Bij bloeiende soorten verschijnen witte trompetachtige bloemen in pluimen.
Na de bloei kunnen lange smalle zaadpeulen ontstaan. Daardoor wordt de Catalpa ook wel trompetboom of bonenboom genoemd. Bij de bolcatalpa ‘Nana’ zie je deze bloemen en peulen meestal niet of nauwelijks.
Veelgemaakte fout: gewone Catalpa en bolcatalpa verwarren
Voor snoeiadvies is het belangrijk om te weten of je een gewone Catalpa of een bolcatalpa hebt. De bolcatalpa wordt vaak bewust sterk teruggesnoeid om de kroon compact te houden. Dat snoeischema moet je niet automatisch toepassen op iedere Catalpa.
Kijk bij twijfel naar de vorm van de boom. Een bolcatalpa heeft meestal een zeer rechte stam met bovenaan een duidelijk entpunt en een compacte ronde kroon. Een gewone Catalpa ontwikkelt een meer natuurlijke stam- en kroonstructuur.